éF ÓßØ·× Co MÔëDØN ÝëC .lÛoCkoßhpF íwÜV ÐëDØN qC (ÙìèÛí× êoDÜÇF Co MDÛCßìd Ô·¾ )DèÛDwÛC éØç
.lÜÜÇì× ÙìwÃN ¢iF év


,ídÞo p²Û qC pËwÜVpÊk kp¾ . ÀÎDi× xÜV éF êqoÞÄ¡µ ÚCßN Þ Mol íNoDG·F : íñCpËwÜVpÊk *
.lvoí× ¢×CoA Þ MnÎ éF ÞC DF íwÜV yrì×A qC Þ koCk ¢ëCpÊ ÀÎDi× xÜV éF í¿¬Dµ Þ íÛCÞo

.ľCß× Þ ÀÎDi× xÜV Þkpç éF êqoÞ Ä¡µ ÚCßN Þ Mol íÜ·ë : (íOìÎCß¡Çv êDF ) íëCpËwÜVÞk *

.ľCß× xÜV éF êqoÞ Ä¡µ ÚCßN Þ Mol íÜ·ë :íëCpËwÜWØç *

íwÜV ¢ëCpÊ bìç ´DØOVC kCp¾C l¤ok Èë kÞld éÆ lÛoÞDF ÝëC pF íwÜV oß×C ÚD¥¥iO× qC í©·F
ÔÆ DèÛDwÛC éØç éÆ lÛlÃO·× êkDëq ælµ oß®ÜìØç.lÜÛCßiì× ÍCß¡ÇvACo DèÛA Þ lÛoClÛ
ok kp¾ éÆ lÛß¡ì×TµDF ,pËëk Ð×CßµDwF éZ Þ íÊkCßÛDh , í®ìe× ¯ëCpz l·F Þ lÛß¡ì× lÎßO× CpËwÜVÞk
íÇìOÛs éÏòw×Èë ÔÆCo DèÛDwÛC íwÜV ÐëDØN Ùç êCælµ.kpìËF DV ÓDF ok ækpG×DÛ æÞpÊ év qC íÇë
oDìwF MDÃìÃeN D×C .lÜÜÇì× ko Ô×DÆ Co ÞC íwÜV ÐëDØN ok kp¾ êlzo ¯ëpz Dë Þ ¯ìe× PÎDhk ,éOwÛCk
ok Þkpç íÇìOÛq Ð×Cßµ Ùç Þ í®ìe× ¯ëCpz Ùç éÆ lÜÛA pËÛDìF ,éO¾pÊ Moߤ æoDGÜëC ok éÆ êkDëq
æl¡Û ækCk ÍCßòv ÝëC éF íivDJ qßÜç ,?éÛßËZ éÇÜëC D×C ;lÛpRß× DèÛDwÛC íwÜV ¢ëCpÊ êpìÊÐÇz
Co kßh íçCßiwÜWØç éÏØV qC kßh íwÜV ÐëDØN xÇaìç éÇÜëC ÚA Þ PvC ÝzÞo rìZ Èë íÎÞ ;PvC
êpìRDN ,lÛß¡ì× ælëlJ Èë Úl×AkßVßF TµDF íÏ×Cßµ Dë Þ Í ñDw× éZ éÇÜëC pËëk ½p¬ qC .lÜÇìØÛ EDiOÛC
.lzDF éOzCk lëDGÛ ælëlJ ÚA éF PGwÛ MÞD©Â ok
ÚDzkßh ÙµrF Dë Þ lÜçlì× ÚD¡Û í¿Ü× ¢ÜÆCÞ Dë êoß¾ ,íwÆ ÚkßF CpËwÜWØç qC ´Ô¬C ªeØF Dçí©·F
lÜÆ é·VCp× pOÆk éF Dë éÆ M vC pOèF Þ ælz CpËwÜWØç éO¾o CpZ éÆ lÜvpKì× ½p¬ qC êqßwÎk êÞo qC
ÚDzkßh pË× éÆ lÜvpKF kßh qC kÞpì× ÚDzkDë qßwÎk pçD²F kCp¾C ÝëC .lÜÆ §ßµ Co kßh éÇÜëC Dë Þ
,PvC íÛlz §ßµ íwÜV ¢ëCpÊ pÊC éÇÜëC Dë Þ lÛ CækpÆ EDiOÛC D·ÂCÞ Co kßh í¥iz íwÜV ÐëDØN
¢ëCpÊ lÜÛCßOì×DëA éÆ lÜÜìGF Þ lÜÛrF ¢ëD×qA éF Pvk ,ælz éÆ Ùç oDGÇë ÐÂCld
éÆ CpZ koClÛ êkßv Ùç ÝO¾o pOÆk yoD¿v .lÜaìKF éiwÛ ÚCpËëk êCpF l·F Þ ?éÛ Dë lÜÜÆ §ßµ Co kßh
yÔN íOd Þ é·ÎD®× , ÄìÃeN DèÎDv qC l·F DJÞoC Þ DÇëp×A ok íwÜV oß×C ÐñDw× ÝìÃÃe× ÝëpNéOwVpF
PvC êoDØìF éÛ íëCpËwÜWØç éÆ lÛlìvo éWìOÛ ÝëC éF ,íÇëpOÇÎC êDèÆßz DF éWÎD·× êCpF
Ô×DÆ éWÎD·× qC PGe¤ xJ ,PvDèÛDwÛC qC í©·F íÛÞok ¢ëCpÊ qC íµßÛ éÇÏF ,íÛCÞo ídÞo ÍÔOhC éÛ Þ
ok 1973 ÍDv ok ÐìÎk ÝìØèF .PvC DÜ·× íF
.lÛkpÆ ÝìÜZ Ùç íFpº êDJÞoC êDçoß¡Æ ÚA ÍDGÛlF Þ lëkpÊ ½nd DèëoDØìF PwìÎ qC íëCpËwÜWØç ,DÇëp×A
¸Ü× ÚßÛD ok íëCpËwÜWØç éÆ (DèÛA éØç éÛ ) PvC í×ßv ÚDèV Þ ækq oßNDOÇëk êDçoß¡Æ ok DèÜN qÞp×C
ok .lÜçlì× oCp PëmC Þ oCqA koß× Co ÚDëCpËwÜWØç Þ lÜÜÇì× æDËÛ ÚA éF êoDØìF Èë ÚCßÜ·F qßÜç Dë Þ ælz
ÚDÇ×C ,ÙëCækpÆ éFpWN Þ ælëk Co DèÛA íFßiF DèìÛCpëC D× éÆ íÏñÓlF DÜF ÓßØ·× Dçoß¡Æ éÛßËÜëC
p¬DiF Ùç Ökp× kßh éÆ PÎÞk DèÜN éÛ éWìOÛok ,koClÛ kßVÞ ÐñDw× Pvok yqß×A Þ íçk ´Ô¬C
ÚDçCßiwÜWØç P¾ßÆpv Þ pìÃeN Þ oCqA éF ,íçCßiwÜWØç ælëlJ DF íñDÜzADÛ
éF ¢ëCpÊ lÜÛCßOì× íOiwF íëDçoß¡Æ ÝìÜZ ok DçækCßÛDh éÆ PvC ÐìÎk ÝìØç éF ; lÜÛrì× Pvk
.lÛpënKF Co kßh lÛqp¾ ok xÜWØç

Dë Þ Ä¾Cß× xÜV éF ælµ Èë CpZ éÇÜëC . PvC MÞD¿O× ÀÏOi× kCp¾C ok íwÜV ÐëDØN éÆ ÙìO¿Ê , êoDF
ClìJ ¢ëCpÊ ÀÎDi× xÜV éF ælµ Èë CpZ éÆ PvC ÖßÏ·×DÛ olÃÛDØç lÜFDëí× ¢ëCpÊ xÜV Þkpç
ælìaìJ ÙçqDF pìب DF Þ PvC êCælìaìJ oDìwF ælëlJ ÚDwÛC PìwÜV ;PvC ækDv Ùç ÚA ÐìÎk .lÜÜÆí×
½p®ÛA Þ ½p®ÜëC Co íwÆ ¢ëCpÊ Þ ÐëDØN ÚCßOì× éÛ éÆ lÜçlì× ÚD¡Û MDÃìÃeN .PvC «DGNoC ok í×kA
.kßØÛ §ßµ Co ÚA pìw× ÚCßOì× éÛ Þ kpÆ
qC êpË¡vpJ ÝìÜZ PvC í¾DÆ .PvC CpËwÜWØç éÆ lØè¾í× í×kA oß®Z éÆ lÜvpK×Dçí©·F
éÆ lz éVßO× oß®Z éÇÜëC Dë Þ ,koCk ¢ëCpÊ xÜV ÚA Dë Þ ÝëC éF éÆ lìØè¾ yk ßh oß®Z éÆ lvpKF kßh
lëk ÙìçCßh PÂßÛA ?PwìÛ CpËwÜWØç
¢ëCpÊ ÖClÆ éF lÛDØè¿ì× DØF oÞpØF éÆ PvC ÚDwÛC í¿¬Dµ Þ ídÞo Þ íÛÞok ÐëDØN Þ íwÜV ¢ëCpÊ éÆ
.PvC íÊkDv ÝìØç éF éÏòw× ;uDwdC ÝëC qC íOvCo Þ PëD¨o uDwdC oß®ÜìØç Þ ,ÙëCéOwFCÞ íwÜV
ÝOzClÛ Þ íçDÊADÛ qC ÚDçCßiwÜWØç Þ íëCpËwÜWØç éF PGwÛ PìvDwdéØèÜëC Þ H¥·N
ÚDçCßiwÜWØç qC PvokDÛ íÎÞ íÎßØ·× PzCkpF lÜZ ÝëC ÔS× .kßzí× ízDÛ koß× ÝëC ok MDµÔ¬C
:kßzí× æoDzC DèÛClF pëq ok éÆ

êDèÛDwÛC DçCpËwÜWØç éÆ íÎDdok .pËëk rìZ éÛ Þ PvC xÇv ¯Ã¾ íëCpËwÜWØç ´ß¨ß× *
lÛoCk íÊlÛq Þ éÛDh ,lÜÛCßiì× uok ,lÜÜÇì× oDÆDèÛA ,.lÜOwç D× pFÞoÞkkCp¾C éìÃF ÐS× êCíÎßØ·×
ÝÇØ× CpËwÜWØç Èë .PvDèÛA êkp¾ Pëßç qC í¡iF ¯Ã¾ éìÃF ÐS× Ùç DèÛA íwÜV ÐëDØN Þ xÇv Þ
.lzDF ßW¡ÛCk Dë Þ qoÞD¡Æ ,oCkéÛDh ,lÜ×oDÆ , oClØOvDìv PvC

ÝëC .lÜzDF éOzCk xÇv ÞC DF lÜçCßiì× ,lÜvpì× éÆ kßh xÜV qC xÆpç éF DçCpËwÜWØç *
íwÜV Èëpz EDiOÛC ok olÃÛDØç kp× éZ Þ Úq éZ DçCpËwÜWØç .PvC íe®v Þ ¯Ïº PzCkpF Èë Ùç
¢ëCpÊ pç DF ) p¿Û Þk ÝìF ,íwÜV é®FCo kDWëC qC ÐG íèËÛCÞ .DçCpËwÜWØçpìº éÆ lÜvDwd kßh
p¿ÛÞk Þ ;PvC ÖqÓ ....Þ ærغ Þ æoDzC ,íÛCÞo ídÞo êDçlOvÞkCk ½Þp·× ÍßÃF êpwÇë ÓßØ·× (íwÜV
pË× íèËÛCÞ .PwìÛ í¾DÆ é¾p®Çë ÐëDØN Þ .lÜÛDØè¾í× pËëlØèFCo ízߺBØç éF kßh ÐëDØN éÏìvßÜëlF
?lÜçCßiì× xÇv ,lÜvpF éÆ íwÆpèF ÚDzkßh DçCpËwÜVpÊk

ÝëC .lÜOwç kp× éØç (DçÝìFrÎ )CpËwÜWØç ÚDÛq Þ lÜOwç "pçCßhCÞC" éØç kp× êDçCpËwÜWØç *
éVßO× DØOd ,lìvDÜzí× Co íÛDëCpËwÜWØç DØz pÊC .koClÛ Pì·ÂCÞ éF í®Fobìç éÆ PvC íOzCkpF
."kp×" DèÛq éØç éÛ Þ lÜOwç"pçCßhCÞC" Dçkp× éØç éÛ éÆ lëCælz

.lÛoCk kßh ÀÎDi× xÜV DF êlF íwÜV éFpWN Dë Þ lÛCælz ¸ÂCÞ qÞDWN koß× íÆkßÆ ok DçCpËwÜWØç *
xÜV DF ízߺBØç qC í¿Ü× Þ lF MDìFpWN íÏÆ Ùç ÚDçCßiwÜVpÊk qC íÏìh ; PwìÛ Pvok Ùç ÝëC
éZ ; ÚCpëC oÓDvkp× ´DØOVC ok éÆ lìÜÇF Co ypǾ.lÛßzíØÛ CpËwÜWØç PÂßaìç íÎÞ lÛoCk ÀÎDi×
,lÛß¡F ÝìFrÎ lëDF ÚDÛq ÝëC PëpSÆC xJ , lÛoClÛÚD¡ëDçkp× qC íÛCpëC ÚDÛq éÆ êlF MDìFpWN
koß× pwJ éZ Þ pOhk éZ ,ÚDÆkßÆ ,íµDØOVC pç ok éÛD¿vDO× , pËëk ½p¬qC .lÜOwìÛ éÆ PvC ÙÏw× íÎÞ
Co PGì¥× Þ kok éØèÜëC Þ , lÛpìËì× oCp íwÜV qÞDWN
¢ëCpÊ êpìÊ ÐÇz pF p×C ÝëC éÆ æl¡Û PFDR íÃìÃeN bìç ok íÎÞ .lÜÇì× koCÞ ÚÓDvkoh ÝëC ÚDWF
.koCnËì× pìRDN ÅkßÆ íwÜV

ok DÜSOvC ÚÞlF êoD×A êDèOì·ÂCÞ éÆ íÎDdok .lÜÜÇì× qÞDWN ÚDÆkßÆ éF Þ lÜOwç qDF éaF DçCpËwÜWØç *
½p¬ qC êqDFéaF Þ ÚDÆkßÆ éF qÞDWN ,koCß× ÄÏ®× PëpSÆC ok éÆ lÜçkí× ÚD¡Û íµDØOVC pç
¢ëCpÊ kßh ÀÎDi× xÜV éF éÆ kpìËì× Moߤ íÛCkp×
éF DëA.lÛß¡ì× ¸ÂCÞ êpËì¡dÞ éÛßËÜëC íÛDFp Öߥ·× Þ ÍDvkrh ÚCpOhk koCß× HϺC ok éWìOÛ ok ,lÛo Ck
ÚDÆkßÆ éF qÞDWN pËëk ½p¬ qC .éÛ DØÏw× ?kpÆ ÖßÇe× Co DçCpËwÜVpÊk éØç ÚCßOì× ÐìÎk ÝëC
éF í®Fo bìç Þ íÛDwÛC pìº Þ íÂÔhC pìº ,Pzq MvC êp×C ,kpìËF Moߤ éÆ íwÆpç ½p¬ qC
ÐÂDµ xÜWØç kp¾ Þk é®FCo Ð×Dz íëCpËwÜWØç .koClÛ íëCpËwÜWØç
P¤p¾ éÛD¿vDO× ,DWÜëC .lÜÜÇì× oCpÂpF Ùç DF ÐFDÃO× ÖCpOdC DF Þ kßh Ðì× éF DÜF ,éÛDçDÊC éÆ kß¡ì× ¼ÎDF Þ
Þ ælz éOzßÛ æoDGÜëCok Ð쥿N éF ÚD×ßç éÏW× ÀÏOi× êDçæoDØzok D×C PwìÛ æoDGÜëCok pO¡ìF ÝOzßÛ
MDµÔ¬C HwÆ êCpF lÜÛCßOì× ÚClÜØÂÔµ .PvC ælz ækCk fì¨ßN íëCpËwÜWØç Þ êqDFxÜWØç Áp¾
.lÜÜÆ é·VCp× ÚD×ßç éÏW× éF pO¡ìF