qC ´D¾k ´ß¨ß× íØvo oß®F éÆ kßF íÛCpëC ívDìv ÐÇ¡N ÝìÎÞC pÊoDÆ æCo :fì¨ßN
ælص ÍßeN ÝëC éF éVßN DF .kpÆ kßh êCé×DÛpF ÍߤC koCÞ Co íwÜV ¢ëCpÊ Äd
ÝëlÜZ ÚA qC l·F éOGÎC .lçk ÖDWÛC pÊoDÆ æCo DF êCéGdD¥× P¾pÊ ÙìØ¥N ÚD×ßç éÏW×
ÖÔµC íÛCpëC ÚDëCpËwÜWØç íµDØOVC ÁßÃd qC Co kßh íÜب PëDØd Ùç pËëk ívDìv ÐÇ¡N
.lÛCækpÆ êoCkkßh kßh êCé×DÜvDvC Þ é×DÛpF ÍߤC ok ÚA éF ÝOhCkpJ qC D×C lÛCækpÆ
PGS× jvDJ ÚD×ßç éÏW× DF éGdD¥× êCpF D× PvCßhok éF éÇÜëC qC pÇ¡N DF : ÚD×ßç
;lìÜÇì× éGdD¥× D× DF (pÊoDÆ æCo)ÚCpëC íFÔÃÛC ÚCpÊoDÆ ÚC×qDv ½p¬ qC DØz ;lëCækCk
" ÚCßܵ PeN êCéÎDÃ× DØz ,ÚD×q Dv (ÙWÜJ æpËÜÆ)pìhC æpËÜÆ êoCrÊpF qC ÐGÂ
D¿®Î ;lìOzßÛ"ÙìÜÆ éÏFDÃ× DìFß¾ßØç DF ,íwÜV ¢ëCpÊ Äd ÝOhDÜz PìØvpF DF
Þ lëkDO¾C êCéÎDÃ× ÝìÜZ ÝOzßÛ pÇ¿F DØz éÆ lz oß®Z lìçk fì¨ßN
?kßF éZ éÎDÃ× ÝëC DF é®FCo ok DØz ÚD×qDv êDçÞpìÛ ¢ÜÆCÞ

êoCnÊUoC Þ ,ÚD×ßç éëp¡Û ÚDÊlÜÛCßh Þ ÚCoDÇØç ,ÚDOvÞk éØç éF ÖpÊ ÖÔv DF :ÁDO¡× ÈFDF
Þ "ÚCpëC ÚDëCpËwÜWØç ÁßÃd qC ´D¾k æÞpÊ " éÛDçCßiìÂpN Þ éÛDçCßiëkC qA êDèOìÎD·¾ éF
ÚD×qDv pìhC æpËÜÆ éFß¥× éF PGwÛ DØz éÂÔµ qC oFC Þ ßËO¿Ê ÝëC ÖDWÛC qC pÇ¡N Ýب
lì·GN Þ íÊlÜçDÜJ ,MpVDè× ælëlJ éÆ PvC ÝëC Pì·ÂCÞ ;(pÊoDÆ æCo)ÚCpëC íFÔÃÛC ÚCpÊoDÆ
qC ÚD¡Û ,íÊlÛçDÜJ Þ íÊoCÞA x¿Û éÆ PwìÛ êlëkpN .kßØÛ íFDëqoC í¿Ü× D×DØN lëDGÛ Co
íÏÏØÎCÝìF Þ êoß¡Æ MDÛDÇ×C ÚkoÞA ÙçCp¾ ÞpÜëC qC .koCk ÚA ívDìv Ùëso Þ é·×DV ÚkßF oDØìF
Þ í×ß ,íËÜçp¾ ,ívDìv ,êkD¥OÂC êDçé¡ëo ÚlÛDÇ¡h PèV , HvDÜ×
Ý×CDÛ oß¡Æ éÇÜëC éF éOwF íçDÊ D×C ,lÛß¡ì× Eßwe× MDëoÞo¨ rV íÊlÜçDÜJ íµDØOVC
Dë oß¡Æ Þ lÜÇì× êoClvDJ ....Þ êpÜç,íÂÔhC,íËÜçp¾ ,ívDìv êDèO¾DF Þ DèOÜv éZ qC
qC ,lÛß¡ì× ÝëpVDè× Þ ÚDÊ lÜçDÜJ êCpënJ ,æDÜJpv Þ Ý×C Ðe× ÚCßÜ·F éÆ íëDçoß¡Æ
íñDWFDV ÝìÜZ éÆ P¿Ê ÚCßOì× ;lÜëDØÛí× êÞpìJ íËÜçp¾ Þ íµDØOVC-ívDìv êDè×pÛ ÖClÆ
êoCkéëD×pv éO¾p¡ìJ êDçoß¡Æ HϺC ok æqÞp×C éÆ CpZ ;kßz ¸ÂCÞ lì¿× lÛCßOì× íëDì¾Cp»V
yÔN Þ æqoDG× DèÛp klØF (íÛCpëC pVDè× Þ ælÜçDÜJ ÚßìÏì× év qC ¢ìF PÛßÇv Ðe× )
é®FCo ,kCqA MDFDiOÛC ,íÛDËØç êCo Äd ,ívDìv ívCpÇ×k ÚßaØç íëDçæqßd ok ,êCækßN
Þ Ä¡µ Úl×A ÚÞpìF ,íÛl× Þ êkp¾ êDèìkCqA ,PÎÞk Þ é·×DV Úlz ærëoÓßÇv ,kp× Þ Úq
Þ êoÓDvolJ mß¿Û Þ Mol ¢çDÆ ,éOznÊ íGçn× DvDvC Þ íOÜv êDèFßZoDèZ qC êqoÞÄ¡µ
êkCqA Þ íwÜV ¯FCÞo ok EÔÃÛC ,ÐÇ¡N Þ ÚDì F,ælìõ «oz Þ lìÂíF êDèëkCqA ,êoÓDvkp×
Þ ÚkßF Úol× ÐìÎlF D·G¬ éÆ lÛCæl×A lëlJ íë DçoDOhDv Þ DçkoÞDOvk ÚDÜaÛA ,¢zßJ
,ælÛDØGõ ,íOÜv MDFßvo Þ DçézëlÛC DF ½D¥× éF lÛokD ,ÚDzéÛDçCßhíÂpN ÐëD¥h
.lÜFDO¡F oß¡Æ C UoDh ÚDìÛCpëC ÚßaØç êlì·GN Þ pVDè× ¸×CßV ækqHçn× Þ êkClGOvC ,íµDWNoC
ÙÆDd êDè×pÛ Þ "lëlV êDìÛk " éFkoßhpF ok ælÜçDÜJ kp¾ "êoDGVC P×DÂC " ÝëC Í߬ ok
ÞC ÚD×oA pÊC D·G¬ Þ ;kß¡ì× kßh MDìÂÔhC Þ Dçé¡ëlÛC íFÞpëÓ Þ íÛCßhqDF qC përÊDÛ ,ÚApF
Þ LZ ¢GÜV ÚßaØç íÜ·ë ,lzDF Ökp× PzßÛpv Ýìì·N Äd Þ êpFCo F ,êkCqA éF Úlìvo
éìµCk ,íOwìÎDìvßv
ľC Þ lÜÆ qDF Co kßh "koDÊ" éÆ PvC përÊDÛ ,lzDF éOzCk Co pNíÛDwÛC Þ pNpF êCé·× DV oCpÃOvC
MDÛDëpV Þ kCp¾C éØç koß×ok PvC ÝÇØ× ÍD·¿ÛC Þ Ð·¾ ÝëC .lçk ypNwÊ Co kßh lëk
Þ êkClGOvC MDFßvo Þ EoDWN ok êpìì»N bìç PvC ÝÇØ× æDÊ Þ lzDGÛ æCpØç PGS× éWìOÛ DF
év éÆ PwìÛ êlëkpN ÍDdpèF D×C ,koCnËÛ íÂDF p²Û koß× æÞpÊ Dë kp¾ éÛCoÓDvkp×
éÆ lÛCéO¾Dë Co xÛDz ÝëC ÚD×oß¡Æ jëoDN ok oDF ÝìÎÞC êCpF pVDè× íÛCpëC ÚßìÏì×
êDèëkCqA Þ éOìÛol× êDçkoÞDOvk Þ DçækCk ÝëphA DF ÙìÃOw× koßhpF Þ MoÞDW× ok
"pënJDÛ ézlh ÍߤC" Þ "PÃìÃd" Co DèÛA íÛD×q éÆ lÛqCkpKF "íëDè×pÛ " í¡ëlÛCqDF éF , íÛl×
..lÜOwÛClì×
DF koßhpF æßeÛ rìÛ Þ DèÛA êÔOµCéFÞo ¢GÜV Þ ÚDëCpËwÜWØç ÁßÃd DF koßhpF ´ß¨ß×
qC íÇë ,´DØOVC êDèÛDwÛC qC ¢iF ÝëC ÁßÃd ÚCpËFßÆpv Þ ÚDÊ lÜÜÆ pìÃeN ,ÚDÜØzk
DìFß¾ßØç pFCpFok Co íwÜV ¢ëCpÊ Äd ,pËÛv éF pËÜv ,qÞpFqÞo éÆ PvDè¡ÎDZ ÝìØç
LZ ÝìÎD·¾ ,pËëk êDçé¤pµ qC êoDìwF ÚßaØç , éÆ Eßh éZ Þ.lÜÇì× ÙÇeOw×
c Þo ,ÚCpËëk qC pNkÞq ,ÚD¡ÛD×oA íNCm éÛDGϬ êpFCpFéëD×pìØhéFDÜF , PìÎDìvßv Þ
Þ ÍßeN MDGVß× ,ÙwìÎDìvßv íØϵ PìçD× éF kDÃOµC DF Þ lÜÜÇì× Åok Co Ð×DÇN
kßF Dè¡ÎDZ ÝëC ÝO× ok Þ DOvCo ÝìØç ok .lÜëDØÛí× ÙçCp¾ é·×DV Þ kÞh ok Co P¾p¡ìJ
Ýب CnÎ ,PwìÛ kDw¾ Þ ÖpV íñCpËwÜWØç ÓÞC ;éÆ Ölìvo éWìOÛ ÝëC éF 1994 ÍDv qC Ý× éÆ
,....Þ íµDØOVC ,íÏ»z MD©ì·GN ,íØwV Þ êdÞo oD¡¾ ÍDصC éÛßÊpç lëDF , ÚA qC íñCkqÖpV
DìÛDR .kpÆ yÔN DèÛA ÀÂßN êCpF Þ kßØÛ D¡¾C Co ÚDëCpËwÜWØç MCqDW× Þ EßÆpv Þ
Eßwe× DèÛDwÛC qC í¡iF ok í·ìG¬ ¢ëCpÊ Èë éÇÏF ,PwìÛ êoDØìF Èë íëCpËwÜWØç
êDèëkCqA Þ DçqDìÛ qC íñrV Þ í¤ß¥h íÊlÛq qC í¡iF éFDSØF ÚA éF lëDF Þ kß¡ì×
íëDçoß¡Æ ok ÚDëCpÊ xWÜØç oDO¡Æ Þ xGd ,éWÜÇz fìGÃN ÐìÎk ÝìØèF .kpÆ æDËÛ êkp¾
Þ êoDV ÝìÛCß ok "íwÜV ¢ëCpÊ Äd " PìGSN êCpF lëDF Þ PwìÛ í¾DÆ ÚCpëC pì²Û
ÙÆDd MÔ©·× ÐÆ ok ÚA Ùèv DF HvDÜO× íÏص êDèzÔN éF Pvk íµDØOVC êDè¡GÜV
.kq ÚD×oß¡Æ pF
Þ ÚCpëC ok ÚDëCpËwÜWØç oDO¡Æ Þ éWÜÇz DF «DGNoC ok 1996 ÍDv ok Ý× DOvCo ÝìØç ok
ÚDOvkpÆ qC éÆ D× ÚD×qDv êpvCpv êßëkCo ) "pÊoDÆ êCl¤ " ßëkCo êCpF êCéÎDÃ× ,ÚDOwÛDþC
ÚA ÍDGÛlF .lz ¢iJ éÛDOiGzßh éÆ ÙOzßÛ , (lÜÆí× ¢iJ é×DÛpF ÚCpëC êCpF ÁCpµ
êDçßËO¿Ê Äëp¬ qC ÚD×qDv ÚÞok ok ÙëkpÆ yÔN ,ÚD×qDv ÝìÎD·¾ qC pËëk íhpF æCpØèF
éF DìFß¾ßØç DF êlÜFqp× PìØçC Úß×CpìJ êkp¾
D× ÚD×qDv éÆ CpZ ;PzClÛ kßVÞ rìÛ íÛClÜZ P×ÞDÃ× bìç éÇÜëC HÎDV Þ ÙëqCkpKF êpËÜzÞo
Þ lÃÛ éF "MCpÇ×k-ÍDÇëkCo " í·¨ß× qC ækßØÛ í·v ,ÚpëC LZ ¢GÜV ÉorF ækCßÛDh ok
pOwF pF Þ kqCkpKF pìhC ÍDv æDWÜJ Þl¥Çëok íOwìÎDìvßv MDFÔÃÛC PwÇz qC êlÜG·ØV
.lÛDvo kl× ÖrìÜìÎDOvC ÍDÇzC éØç DF ¸¬D êlÜFqp× éF íOwìwÆoD× lÃÛ ÝëC
qC ÙwìÎDìvßv ÚkßF pënJDÛ íñClV éF kDÃOµC ÈësßÎßñlëC PÎÞk í¿Û ,PÎÞk-Erd í¿Û
Èë êDÜF éF kDÃOµC ,ÖClµC Þ éWÜÇz ´ßÛpç í¿Û ,ívDìv «pz Þ lì íF êDèëkCqCÞ ívCpÇ×k
éF kDÃOµC ,Ökp× íO×ßÇd kßh Þ íµDØOVC Þ êkp¾ êDèëkCqA ÝëpO·ìvÞ pF íÇO× íÛl× é·×DV
,íOwëoDOìÏìØ l¨ ,íOwìÜìؾ êDè¡GÜV pì²Û íµDØOVC êDè¡GÜV pëDv íNDìd ¢ÃÛ
kCqC ÚDèV Èë êDÜF êCpF êpÊoDÆ ¢GÜV oDÜÆ ok æpìº Þ Pwëq ¯ìe× ,íOwìÎCpGìÎßòÛ íOÛA
D× ÚD×qDv ok éOznÊ éçk Èë ok éÆ lÛCækßF DçíÜìFqDF ÝëC éÏØV qC ,íOwìÎDìvßv Þ
Hçn× Þ íÜìÎDOvC PÜv DF PwÛCßNíØÛ íND¥i¡× ÝìÜZ DF íÛD×qDv D·G¬ .lÛCéO¾pÊ Moߤ
ÝìØç DN ÚCpëC LZ ÖDØN pF éÛD¿vDO× Þ ) íOwìÎDìvßv íÛDèV ¢GÜV qC í¡iF pF ÙÆDd ækq
,"kDw¾" ,"«CßÎ" ÚCßÜ·F í×ÔvC êoßèØV ÚßaØç Co íñCpËwÜWØç éÆ (¢ìJ éçk Èë
ÝìÜZ éF Co ¢ëßh "oDǾÔh" ß©µ DèÛA qC êCæoDJ Þ kpÆí× íÃÏN ...Þ "À·¨","êoDØìF"
¢ëCpÊ Äd qC ´D¾k éF CoDÇzA ÞDÜϵ Þ lzDF éOzCk íñßwØç ,lÛkpÆí× UCphC "í×pV"
.krìiÛpF Úq Þ kp× êDèÛDwÛC íwÜV
ÚD×qDv é×DÛpF qC í¡iF ÚCßÜ·F éÆ ÖkpÆ kDèÜ¡ìJ ,ÚD×qDv ÖoDèZ æpËÜÆ ÚDëpV ok Ý× ÞpÜëC qC
,lÜOzClÛ kDèÜ¡ìJ ÝëC DF íÏÇ¡× æpËÜÆ ÚDÊlÜëDØÛ HÎDº .kßz ælÛDWÜÊ Ùè× ÝëC
êspÛC ÖDØN P¾pÊ ÙìØ¥N (kßF ælz oCrÊpF 78 æD×pìN ¸ëDÂÞ yßd Þ Íßd éÆ ) æpËÜÆ ÚßZ D×C
MCkDèÜ¡ìJ éÆ kCk êCo ,lëDØÛ DèÇìOÆDN Þ ÚCpëC ´D¨ÞC Úß×CpìJ ívDìv TeF ½p¤ Co kßh
êCæpËÜÆ íÜ·ë .kßz ÍßÆß× ÙWÜJ æpËÜÆ éF êCé×DÜvDvC C Þ êCé×DÛpF MCpìì»N éF «ÞFp×
. lz oCrÊpF 79 æD× kCkp× ÝìØç éÆ



æpËÜÆ ok ÚDëCpËwÜWØç ÁßÃd qC ´D¾k ok êkDèÜ¡ìJ lÜF HëߥN íËÛßËZ qC : ÚD×ßç
íNÞD¿N DëA Þ ÚA ÚD¿ÎDi× p²Û oß®ÜìØç Þ ÚDþCß× l|¤ok ,lìçk fì¨ßN
,lÛkßF æl×A æpËÜÆ ok PÆpz êCpF ÚCpëC qC éÆ DØz ÚDOvÞk MCp²Û ok
? lzí× ælëk UoDh ÙìÃ× ÚDOvÞk DF

êDçoDÇçCo Þ ÚCpëC ívDìv EDN Þ HN pJ ´D¨ÞC pF ÚDÊlÜëDØÛ rÆpØN ÐìÎlF qDF ,ÙWÜJ æpËÜÆ ok :ÈFDF
éwÏV oßOvk éF éÆ l¡Û P¤p¾ ,êCækßN êDèÇìOÆDN Þ í×ÔvC êoÞ èØV íÛßËÛpv éF «ßFp×
xJ Þ êoÞA¸ØV MCkDèÜ¡ìJ ÝëC lz oCpÂ Þ kßz éOhCkpJ êCé×DÜvDvC Þ êCé×DÛpF MDdÔ¤C éF «ßFp×
PìØçC éF p²Û æpËÜÆ ÚDÊlÜëDØÛ éØèÜëC DF .lÛßz ækoÞA íNA æpËÜÆ éF ,ÚßìwìØÆ Èë ¯vßN DèÛA Ùì²ÜN qC
D× ÚD×qDv ok ÔS× éÆ lÜÆ kDWëC Co PìÜçm ÝëC PvC ÝÇØ× MCkDèÜ¡ìJ íhpF klW× Äëß·N éÇÜëC Þ éÏòw×
MCkDèÜ¡ìJ ÚDì× qC éÆ lÜO¾pÊ ÙìØ¥N ,koCk kßVÞ íNDJ íOÛA ,ÚDëCpËwÜWØç ¢GÜV éF PGwÛ
êpìÊêCo ÙWÜJ æpËÜÆ ÝìØç ok ældCÞ ækD× Þk ÚCßÜ·F Co kDèÜ¡ìJ Þk , êCé×DÜvDvC Þ êCé×DÛpF kl·O×
,PìwÜV qC p²Û ½p¤ ,ÚßÛD pFCpF ok ÚClÛÞpèz éìÏÆ ÁßÃd êpFCpF " lÜF ÚlÛDWÜÊ DèÜëC qC íÇë .lÜÜÆ
lÜF éF "íwÜV ¢ëCpÊ" ÚkpÆ é¾D¨C ¸ÂCÞ ok Dë ) ".... ívDìv MCkDÃOµC Þ kCtÛ,PìÏ× ,íwÜV ¢ëCpÊ
cpz éF "ÚDÛq êCpF PGS× ªì·GN" æqßd ok êCé×DÜvDvC êlÜF êpËëk Þ kßF ÚD×qDv é×DÛpF ok (oßÆn×
ÚDÛq ÚDì× qC lëDF ÚDÊlÛßz EDiOÛC qC l¤ok ív ÐÂCld ,íÛD×qDv êDèÛDÊoC MDFDiOÛC í×DØN ok ": kßF Ðëm
".lÜzDF HϬÞCk
íwÜV ¢ëCpÊ Äd éF «ßFp× lÜF éÆ ÙëßËF lëDF rìÛ ÚDÊlÜëDØÛ êpìË·¨ß× æßeÛ DF é®FCo ok
Pël¨ éëÞCq qC éÛ ,lÛkClÛ êCo ÚA éF éÆ Ùç íÆlÛC kCl·N Þ lìvo HëߥOF íÊorF PëpSÆC êCoA DF
ÚCpëC ¹Ck Þ qÞo , "Ùè× ´ß¨ß×" éÏòw× ÝëC DëßÊ éÆ kßF éëÞCq ÝëC qC éÇÏF ,ÚDëCpËwÜWØç ÁßÃd DF
lÜOzCk PÆpz æpËÜÆ ÝëC ok éÇÜëC Þ oß¡Æ ÐhCk êDþo DF é®FCo ok .koCk" íñDJÞoC " PÏ¥h Þ PwìÛ
MDìÂÔhC" æqßd ok ¸G®ÎDF D×C ÖoÞn·× jvDJ qC ÍCßòv ÝëC íOìÜ×C Þ íNDµÔ¬C PÏ¥h ÐìÎlF ,éÛ Dë Þ
.lÜÜÆ koßhpF "pNqDF " uDvC ok oß¡Æ ÐhCk ÝìÎD·¾ éÆ PzCk oD²OÛC lëDGÛ ...Þ "íwÜV

íÛD×q ¸®Ã× ÝëC ok pÊoDÆ æCo ÚD×qDv êpìË·¨ß× ÝëC TµDF íÏ×Cßµ éZ lìÜÆí× pǾ :ÚD×ßç
Ðìhk êpËëk ÐñDw× éÇÜëC Dë Þ íÛCpëC ÚDëCpËwÜWØç MCqoDG× ,pOèF PhDÜzÞ Epº ok íÊlÛq ,lÛCælz
?lÛCækßF
D×C ÖCækpÆ pÆm DØz ÍÞC ¢vpJ éF jvDJ ok D¡iF Co "ældCÞ ækD×" ÝëC HëߥN ÐñÓk :ÈFDF
íµDØOVC ,êkp¾ êDèëkCqA æqßd ok ÙwìwÆoD× qC íÜìÎDOvC PñCp DF EDwd éì¿¥N &1 éÆ ÙëßËF Cp¥Oi×
éOznÊ éçk Þk Í߬ ok éìþ PëÓÞ Ùëso ÈìFß¾ßØç êDèOvDìv Þ MD×ClÂC DF ¸¬D êlÜFqp× &2 ívDìv Þ
ÚCkp× Þ ÚDÛq qC í¡iF ok íñCpÊxÜWØç ¢ëCpÊkßVÞ &3 éOznÊ Úp ækoDèZ ok ÖÔvC Ýëk kßh rìÛ Þ
MoÞp¨ Þ UoDh ok íÛCpëC ÚDëCpËwÜWØç êDçÐÇ¡N Þ ¢GÜV ÝO¾pÊ ÐÇz rìÛ ÞÚCpëC ok
é®Ïv PeN ÚCpëC ok éOìÛol× ÙìçD¿× ÄìØ·N MoÞp¨ &4 Þ DèÏÇ¡N ´ßÜëC ÍDG ok ¸¨ß× ÝOzCk
lÜv ÝëpOØè× ok ÚA ÚlÛDWÜÊ Þ PëDØd ÝëC éF Úlì¡iF PìØvo êCpF D× ÐëÓk ælص ,DèÜëC ívCpÆßòN
.kßF ÚDØÛD×qDv
,ÚCoDÆolÛCPvk Þ ÝìÎßòw× oß®ÜìØç Þ MÔìÇ¡N íNCoD¡OÛC êDèÛDÊoC ÓßØ·× ,êCæpËÜÆ pç qC l·F :ÚD×ßç
æpËÜÆ ok ælz éO¾pÊ MDØìØ¥N ÝO¾DÇz pO¡ìF Þ fì¨ßN ,ÝììGN éF ¸ÂCÞok íÛCpÜiv Dë Þ MÓDÃ× Uok DF
?koCk íÛCpëC ÚDëCpËwÜWØç ÁßÃd PëDµo PìØçC fì¨ßN êCpF êCé×DÛpF ÝìÜZ DØz ÚD×qDv DëA .lÛqCkpKì×

ÝOhDÜz PìØvpF DF " ÚCßܵ DF Ý× éÎDÃ× éÆ ÙëßËF lëDF , éFß¥× ÝëC ÝëC pRß× uDÇ·ÛC DF é®FoC ok : ÈFDF
ÚCoCrç éO¿ç Í߬ ok éÆ PÛpOÜëC ok ÚD×qDv PëDv ok "ÙìÜÆ éÏFDÃ× DìFß¾ßØç DF íwÜV ¢ëCpÊ Äd
æpËÜÆ yoCrÊ Ùç Þ éÎDÃ× ÝëC æÞÔ·F Þ ælz í¾p·× ,lÜÜÇì× lëkqDF ÚA qC ÚCpëC ÐhCk Þ UoDh ok p¿Û
éO¿ç "íÊpF ÈN" 83 æoDØz DÜب .PvC ælz ¢iJ oß¡Æ ÐhCk êCpF pÊoDÆ êCl¤" êßëkCo qC ÙWÜJ
æoC éëp¡Û éÇÜëC .lz ækCk £D¥OhC ÙWÜJ æpËÜÆ ÐñDw× uDÇ·ÛC éF ÚD×qDv íñCpVC MDìç ívDìv é×DÛ
,lÜÛrì× ÙÏÂ Þ lÜÎD·¾ DèÛA ok D× êDþo éÆ íëDçéÛDvo Þ MDëp¡Û pËëk Þ êrÆp× éOìØÆ ÚDÊoC "pÊoDÆ
ok éZ éÆ koCk íËOwF íÛDwÆ éØç íØÏÂ Þ êpǾ yÔN éF rìZpç qC ÐG ,lÜÜÆ yÔN éÜì×q ÝëC ok olÃZ
.kpÆ ÖClÂC lëDF éÏòw× ÝëC pO¡ìF ÝììGN êCpF éÆ lÜÜÇì× pǾ Þ lÜOwç ÚD×qDv ÚÞpìF ok éZ Þ ÚÞok
DØz qC DWÜìØç ok Ý× éÆ lzDFí× "kCqA ÚßOv" ÚCßÜ·F íNDe¾ ¤ êCoCk pÊoDÆ æCo éëp¡Û ÞopèF
ÚA ,lÛoCk êlÃÛ Dë Þ p²Û éaÛDÜZ éÆ ÙÜÇì× Mßµk íÛl× ÁßÃd ÝìÎD·¾ pëDv Þ "íÛD×ßç " ÚDOvÞk
.lÜÜÇÛ Hì¥Û íF ¢ëßh oß©d Þ kßVÞ qC Co ætëÞ MDe¿¤
D×C ælz éVCß× íÛCpëC ÚDëCpËwÜWØç ÍDGÃOvC DF DØz ÚD×qDv pìhC êpìË·¨ß× éÇÜëC Ýب : ÚD×ßç
êo߬ pÊoDÆ æCo éÆ PvC ÝëC ÚDOvÞk ÝëC p²Û ;lÛoCk §CpOµC íGëߥN lÜF ÚkpÆ éÎß×p¾ ÐÇz éF êoDìwF
ÚDçCßiwÜWØç pF ækoCÞ oD¡¾ Þ íÛCpëC ÌÜçp¾ Pì·¨Þ éÆ CpZ EDGÆ éÛ Þ kqßwF jìv éÛ éÆ ækpÆ PÆpd
ÚDëCpËwÜWØç ÁßÃd PëDµo qC íÜϵ Þ fëp¤lëDF ,lÜÇF êoDÆ æoDGÜëC ok lçCßiF íwÆ pÊC éÆ PvC êo߬
DØz p²Û .PvC íFpºECrdC é×DÛpF qC ívDGOÂC ¸ÂCÞ ok éÆ "íwÜV ¢ëCpÊ Äd " éÛ Þ lÜÆ PGe¤
PwìZ æoDGÜëC ok

HëߥOF æpËÜÆ ÝëC ok éÆ êrìZ ÚßZ ;ÙOwìÛ Ä¾Cß× ÙWÜJ æpËÜÆ éFß¥× qC DØz pìG·N DF : ÈFDF
ÐìÎlF éÆ ÖkßF éOzßÛ Ý× éÎDÃ× ÚA ok .ÖkßF ækpÆ éñCoC kßh éOzßÛ ok Ý× éÆ kßF êkDèÜ¡ìJ Ýìµ lìvo
,(ÝìFrÎ) TÛå× ÚDëCpËwÜWØç , (íÊ) pÆn× ÚDçCßiwÜWØç ÐìG qC íwÜV MD¡ëCpÊ ÚkßF kl·O×
êDçéhDz pÆm éF PwìÛ ÖqÓ (DçolÜV xÛCpN)ÚDÊælz xÜV pÊk Þ (ÍCß¡Çv êDF ) ÚDëCpËwÜVÞk
ÍCß¡Çv ) "íwÜV ¢ëCpÊ Äd" æDNßÆ MoDGµ Þ ÙëqCkpKF ÚA ÚÞok MD¡ëCpÊ Þ ¢GÜV ÝëC ÚßÊDÛßÊ
ÝìÛCß Dë Þ ívDvC ÚßÛD ok Ùç rìÛ íFpº êDçoß¡Æ qC êoDìwF ok .lÜÆí× CkC Co HÏ®× Äd (Ý¡ìOÜëoÞC
D× ½lç ÝëCpFDÜF .PvC ælz oDO¾o HìNpN ÝìØç éF ívDìv ECrdC Öp¿NÔJ Þ é×DÜ×Cp× ok Ùç Þ íÛl×
êDèÛßGëpN qC D× .PvC ækßGÛ EDGÆ éÛ Þ kqßwF jìv éÛ éÇÜëC Þ "ÚCpëC íËÜçp¾ Pì·¨Þ" DF yqDv éVßaìèF
ÚkCk ÚDëDJ Þ ÚDëCpËwÜWØç ÁßÃd qC PëDØd ,éFß¥× ÝëC "ÍÞrÛ ÚDz" éÆ ÙëCéO¿Ê PdCp¤ DF kßh
¸ØV ФDd Co"íFrd é×DÛpF" DØz ÙÜÇì× pǾ Ý× .lzDFí× DèÛA éìϵ ªì·GN ÍDصC Þ EßÆpv ,pìÃeN éF
,oDÆ ÚßÛD DN éO¾pÊ ívDvC ÚßÛD q C ,oß¡Æ Èë ok êoDv Þ êoDV ÁßÃd Þ ÝìÛCßÂ Þ MCopÃ× éØç
¢ëCpÊ Þ DOvCo DèÜN é×DÜ×Cp× Dë "é×DÛpF" éÇÛA ÍDd .lìÛClì× íÛl× ÝìÛCß DN éO¾pÊ êp¿ìÆ ÝìÛCß qC
lÜÇì× ÚDìF Co íµDØOVC Þ êkD¥OÂC ,ívDìv êDçé¤pµ ÝëpOØè× DF é®FCo ok Erd Èë íNDÃG¬ &ívDìv
é×DÛpF ok rìÛ pÊoDÆ éÃG¬ DF koßhpF ok D× éÛßØÛ êCpF .kßz ÝìÛCß éØç ÝërËëDV lÛCßOìØÛ éVßaìèF Þ
¢GÜV MDGÎD®× ÝëpOØè× éÇÏF ,ÙëCækpÇÛ ÚA kl·O× êDè¡iF éF æoDzC Þ ÚA êlÜFp¡Â éF ÖClÂC kßh
ÚßÛD Èë ¦hC ÝëÞlN koß×ok TeF pÊC D×C .ÙëCækpÆ éÎß×p¾ íNDÃF ¬ MCqoDG× qC éÏdp× ÝëC ok Co êpÊoDÆ
íOÂÞ HìNpN ÝìØèF .kßz éOhCkpJ pÊoDÆ éÃG¬ éF «ßFp× MDìñrVqC êoDìwF éF íOwëDGì× D·G¬ ,lzDF oDÆ
ÔS× PvC ÖqÓ ,PvC ÚDì× ok íëD©Â Þ íÛl× ÝìÛCß êDJ
UCÞkqC ,QoC ,éØìF ,oDÆ éÜì×q ok DèÛA qC MD©ì·GN ¸¾o Þ CpËwÜWØç ækCßÛDh ÝOhDÜz PìØvpF êDOvCo ok
ívDìv Erd qC D×C ,kßz éOhCkpJ íwÜV MD¡ëCpÊ ÚßÊDÛßÊ êDçéhDz éF êpO¡ìF MDìñrV DF æpìº Þ
,êoÞp¨ lÜZpç ,MDìñrV éØç éF ,PvC ÚA ÚkßF íÏÆ Þ rVå× ÚA íÊætëÞ éÆ ,kßh é×DÛpF ok éÆ lìçCßiÛ
.lzDF í¾DÆ ,íwÜV ¢ëCpÊ Äd qC ´D¾k ÙÜÇì× pǾ éÏdp× ÝëC ok p¬Dh ÝìØèF .kqCkpKF

"ÚßìwÆCp¾" íµßÛ ÓßØ·× ,PvCo éZ Þ LZ éZ , Epº ok oDÆ ívDìv ÚDëCpËwÜWØç : ÚD×ßç
é²¾De× Erd ÚDëCpËwÜWØç ÔS× ;.lÛoÞAí× kßVßF lÜOwç ÚA ß©µ éÆ íFrd ok kßh £ß¥i×
í¬DGNoC ÍDÛDÆ Èë ¢ÃÛ ÓßØ·× "DèÛßìwÆCp¾ " ÝëC ;æpìº Þ PwìÎDìvßv Erd ÚDëCpËwÜWØç Dë Þ oDÆ
ÚDëCpËwÜWØç ÁßÃd ÝOhDÜz PìØvpF DF .lÜÜÆí× D¿ëC Co é¬ßFp× Erd Þ ÚDëCpËwÜWØç ¢GÜV ÐÆ ÝìF
ælz qDF pÊoDÆ æCo êCpËwÜWØç D©µC ¯vßN"íÛßìwÆCp¾ " ÝìÜZ kDWëC êpF æCo DëA ,DØz ÚD×qDv ½p¬ qC
pÊoDÆ æCo íµDØOVC&ívDìv êDèçDÊlëk éF ¢ëCpÊ DF íÛCpëC kp¿Ü× Þ LZ ÚDëCpËwÜWØç éÇÜëC Dë Þ
?lÛoÞA kßVßF Co íÛßìwÆCp¾ ÝìÜZ Þ ælz DØz MÔìÇ¡NkoCÞ lÜÛCßOì×

pÊC íÜ·ë .PvC ælz éOhDÜz PìØvpF "êp²Û êDèÛßìwÆCp¾ " kDWëC Äd ÚD×qDv é×DÜvDvC ok : ÈFDF
qC íÎߤC éF PGwÛ é×DÜvDvC Þ é×DÛpF MDìÏÆ ypënJ Ýب ÚD×qDv D©µC qC í¡iF Dë êkCl·N
§CpOµC ÚA êrÆp× éOìØÆ Þ ÚD×qDv íØvo êDèÇìOÆDN Þ DèOvDìv éF PGwÛ Dë Þ êlìÏÆ êDçlÜv
ÚCpÇ¿Øç DF éÆ lÛoCk Äd ,lÜÜÆ êÞpìJ êpËëk MCp²Û Þ PvDìv qC DèÛA ÐFDÃ× ok Þ lÜzDF éOzCk lÃÛ Dë Þ
o kßhMCp²Û , ÚD×qDv íÛÞpìF Þ íÏhCk êDèÛßGëpN Äëp¬ qC Þ lÜëDØÛ ÚßìwÆCp¾ kDWëC éF ÖClÂC kßh
éF ÖClÂC íÜì·× p¡Â éF ÝOzCk ÄÏ·N ½p¤ éF ívDìv Erd Èë ok íwÆ D×C .lÜÜÆ XëÞpN Þ ¼ìÏGN C
êoDV êDèOvDìv Þ kDÜvC ok Co ÚA éÆ lzDF éOzCk íNCp²Û p¡Â ÝëC éÇÜëC pË× lÜÆíØÛ ÚßìwÆCp¾ kDWëC
ÚD×qDv ok DçíÎDØz Dë Þ DèìÛDWëDFomA ÚßìwÆCp¾ ÐìÇ¡N ÍDS× êCpF .lÜìFíØÛ ælz Ýì×DN ÚD×qDv
Þ íÏ× ÙOv ¸¾o éF «ßFp× MoDGµ éÆ lÜÜÆ pǾ êomA êDþo D¨p¾ éÇÜëC pË× ,PvDÜ·×íF D×
lÜzDF lÃO·× Þ PwìÛ í¾DÆ ÐÏ× PzßÛpv Ýìì·N Äd qC ´D¾k Þ oß¡Æ í×ß êDèOìÏÂC qC íËÜçp¾
ÝìØç .lÜÆ PëDØd íFßÜV Þ íÎDØz ÚDWëDFomA ÝOvßìJ Dë Þ ÚDWëDFomA ÍÔÃOvC qC ÔS× lëDF ÚD×qDv
pǾ DèÛA pÊC íÜ·ë ;lÜÇì× Ál¤ Ùç ÚD×qDv ÚÞok íÎDØOdC ÚDëCpËwÜWØç koß× ok éÏòv×
éÆ lÛoCk Äd ,lÛßz ÐìØÇN Þ cÔ¤A ÝëC qC ¢ìFlëDF íNÔìÇ¡N MDìFkC Þ ÚD×qDv é×DÛpF éÆ lÜÜÇì×
ÁßÃd Ú ì·¾Cl× ÙÜÇì× pǾ éØèÜëC DF .koClÛ P·ÛDØ× Äd êldC Þ lÜzDF éOzCk Co kßh ÚßìwÆCp¾
¸ìvÞ Þ ÐÃOw× MÔÇ¡N Þ Dè¡GÜV ÍDd Ýìµok lëDF rGv Þ íOwìÜìؾ êDè¡GÜV ÚßaØç ÚDëCpËwÜWØç
êDçP©èÛ Þ Dçé¤pµ pëDv ÚßaØç rìÛ ívDìv ECrdC ÝìÎD·¾ éÆ pOèF éZ Þ lÛÜÆ kDWëC Co kßh
.lÜÛDvo êoDë ÚA PëßÃN éF Þ æko Æ PÆpz ¢GÜV ÝëC ÝëC ok íµDØOVC
ÁßÃd ÁDÃdC DF é®FCo ok íÛCpëC ívDìv êDçÞpìÛ êCpF í¡ÃÛ éZ ,pÊoDÆ æCo ÚD×qDv ÔÆ Þ DØz : ÚD×ßç
?lìÏñD ÚDëCpËwÜWØç éÏØV qC ÚCpëC ok DèOìÏÂC íµDØOVC

ÚDëCpËwÜWØç ÁßÃd DF Co kßh ÀìÏÇN ÚDzkßh PvC pOèF ,PwìÎDìvßv pìº êDçÞpìÛ DF é®FCo ok : ÈFDF
éÆ P¿Ê lëDF ,ÚCpëC íOwìÎDìvßv ¢GÜV DF é®FCo ok íÎÞ ;lÜÜÆ ¦i¡× íOwìFß¾ßØç íOÛA MCqoDG× Þ
,ÚD¡ÇOØdq Þ ÚCpÊoDÆ ¸¾DÜ× qC ´D¾k ok éZpÊ ¢ëßh PìÎD·¾ éÎDv70 / -80 jëoDN Í߬ ok ¢FkÜV ÝëC
êpFCpF Þ íµDØOVC PÎClµ qC ´D¾k ,ÚD×oß¡Æ Ökp×PwìÛ Þ Pwç pF DçCÞsoßF Þ DèÎCkßò¾ MkDìv DF æqoDG×
êkClGOvC Þ íµDWNoC êDèOÜv íhpFDF éÏFDÃ× Þ íOwëoÓßÇv ÙìçD¿× XëÞpN Þ ¼ìÏGN Þ ÚCkp× Þ ÚDÛq
Ùì²µ êDèOì¾p± DF éwëDÃ× ok D×C PvC ækpÆ D¿ëC íñÞp¡ìJ Þ PFS× ¢ÃÛ pËëk ÐñDw× êoDìwF Þ
okD ,ÙwìwÆoD× Þ íØϵ ÙwìÎDìvßv éÛDGϬêpFCpF Þ ¢iGìñDçoMCm ok éO¿èÛ êDèOÜv
íÎD·¾ ÚDÜaÛA ¢ÃÛ ,«pz Þ lìÂíF êDèëkCqA Þ ÙwìÛol× ,ívCpÇ×k éF «ßFp× êDçé¤pµ ok ÙëCækßGÛ
,1917 pGOÆC EÔÃÛC qC xJ íOwìÎC ìvÞ v MDFÔÃÛC éØç í×DÆDÛ Ðϵ lÃÛ ok ÝëCpFDÜF .ÙìzDF éOzCk
éÇÏF ,ÙìÜÆ ¦i¡× PvCo Ùv ìÛßNoßJC Þ Ùwì×p¾o DF Co kßh ÀìÏÇN éOznÊ ÚßaØç DèÜN éÛ PvC ÖqÓ
ÙwìÛßNoßJC Þ ÙwëoDOÆv ,ÙwìNßJÐJ ,ÙwìzoDÛA ,ÖrìÜìÎDOvC ÍDÇzC éØç DF Co í·¬D æqoDG× ÚD×rØç lëDF
ypënJ oF ½D©× Co ÙwìÎDìvßv íµl× MDÛDëpV éØç lëDF éÆ PvDOvCo ÝìØç ok .ÙëpF ¢ìKF LZ
Ýìì·N éÜì×q ok ,íOwìÎDìvßv ÖD²Û oCpÃOvC Þ ÚD¡ÇOØdq Þ ÚCpÊoDÆ PìØÆDd Äd Þ íµDØOVC PÎClµ
,ÖClµC Þ éWÜÇz MCqDW× Ð×DÆ ß»Î ,DèëkCqA ÚkßF DÜSOvC Þ p¥d íF ÚßaØç íNDµß¨ß× ÍDG ok ÀìÏÇN
¢GÜV ÝOhDÜz PìØvpF ,Ökp× PëpSÆC PëDØd qC P×ßÇd êoCkoßhpF MoÞp¨ Þ íÛDËØç êCo Äd
,ÙOv PeN êDèÃÏh PzßÛpv Ýìì·N Äd ,íwÜV ¢ëCpÊ Äd ,ÚA éÛDGϬ êpFCpF MDGÎD®× Þ íOwìÜìؾ
oD¡¾ PeN ... Þ íGçn×l¨ Þ íGçm× êDèOìÎD·¾ Ð×DÆ êkCqA Þ DèÛDwÛC í¤ß¥h p×C éF Hçn× ÐëlGN
éìϵ ªì·GN ´ßÛoç ÚlÛDÇ¡h êCpF éÜì×q ÖDWÛCpv éÆ PvC ê pÊD¡¾C Þ êpËÜzÞo ÝëC ßNpJ ok .Ùìçk oCpÂ
éÆ P¾Dë lçCßh CpÛA xÛDz pËëk oDF íOwìÎDìvßv ¢GÜV Þ kß¡ì× ÙçCp¾ DèOìÏÂC £ß¥iF Þ DèÛDwÛC
êDèOÜv Þ êoCkéëD×pv ÖD²Û pz qC Co ÚDèV Þ ÚCpëC , í¡GÜV pç qC pNíFÔÃÛC Þ pNMCpÇ×k ,pNkCqA ,pNíÛDwÛC
.lÛDçpF êoCkéëD×pvD¡ìJ

, ÚDçCßiwÜWØç ÁßÃd DF é®FCo ok fëp¤ êpìË·¨ß× qC rëpÊ êCpF íÛCpëC êDçÞpìÛ qC êoDìwF : ÚD×ßç
íµDØOVC oD¡¾ éÆ íÎDdok ;lÜÛClì× kp¾ í¤ß¥h íÊlÛq Dë Þ ECßh ÁDNC éÏòw× D¾p¤ Co ´ß¨ß×
lëDF Þ PvC íËÜçp¾ & íµDØOVC Щ·× Èë ¸ÂCÞok ÝëC éÆ lçlì×ÚD¡Û éÆ PvC êo߬ íËÜçp¾ Pì·¨Þ Þ
?PwìZ æoDGÜëC ok DØz p²Û .lÛßz XìwF ÚA Ðd êCpF íµDØOVC êDçÞpìÛ éØç

êp×C DèÛDwÛC íwÜV êDçqDìÛ ¸¾o íËÛßËZ ¸G®ÎDF ,DèÛDwÛC êpFCpF éF íÇO× Þ kCqA é·×DV Èë ok : ÈFDF
Щ·× Èë éF í¥iz ¢ëCpÊ Dë éÃìÏv Èë éÇÜëC .PvC í¤ß¥h íÊlÛq éF «ßFp× Þ í¥iz DÃÏ®×
¦iz ækD¿OvC ¸ÛD× éÆ lÛoCk kßVÞ íëDçÞpìÛ Dë Mol éÆ PvC ÝëC qC ízDÛ ,kß¡ì× ÍlF íµDØOVC
Þ ªì·GN koß× ¢ëßh pÇ¿N Dë Þ Ðص ´ßÛ DF é®FCo ok Ökp× qC íëDèçÞpÊ íÜ·ë ;lÛß¡ì× êkp¾ Äd ÝëC qC
ÚCpëC ok íëCpËwÜWØç éÎßÃ× qC ÝO¿Ê Ýiv pËëk l·GF é®ÃÛ ÝëC qC ;lÛpìËì× oCp oCqC ÚA qC pNlF
Äìص íØè¾ XÆ Èë"ÝìñDJ éF pØÆqC" Dë Þ "ECßh ÁDNC" éF «ßFp× D¾p¤ íµß¨ß× ÚCßÜ·F
EDWd ¸Ü× Þ ¢zßJ EDiOÛC ækDO¾C DJ¢ìJ " ´ß¨ß× ÚßaØç rìÛ ælëlJ ÝëC DF lëC F ÝëCpFDÜF .PvC
MD¨CpOµC íçlÛD×qDv éF Pvk ÚA ÚqÞ DF HvDÜO× Þ kpÆ koßhpF íµDØOVC Щ·× Èë éFDSØF " êoDGVC
kDìF .ÙìÜÆ lÃÛ Co ælìvßJ íËÜçp¾ Þ íÂÔhC M DFßvo éÇÜëC pË× PwìÛ pwì× D×C ÝëC .kq íµDØOVC
ÖpV LZ íµl× ÚD×qDv Èë ok íñCpËwÜWØç DèÜN éÛ ¢ìJ ÍDv lÜZ ÝìØç DN éÆ lìzDF éOzCk
ækpØz Öß×n× Ùç "lõ PÜv" qC ¢ìJ íwÜV é®FCo ´ßÛpç éÇÏF l×Aí× EDweF
Þ UCÞkqC Äd éÆ êßÏèJ PÜ®Ïv æoÞk íØìN êDçéÛDh ok ÈëpZ êDþo qC ÙëonËF .l¡ì×
. íÛD×qDv Äì¾o DF xÇv ÝOzCk éF lvo éZ;lÛOzClÛ Ùç Co Úlz ÄzDµ

ÚßaØç ÐÃOw× íËÜçp¾ Dë Þ í¿Ü¤ MÔÇ¡N DF é®FCo ok DØz ÚD×qDv æDÊlëk : ÚD×ßç
ok í¡ÃÛ éZ Þ PvC ÖClÆ (ÚCpëC ÚDëCpËwÜWØ qC ´D¾kç ÁßÃd æÞpÊ) ÚD×ßç
?lìÏñD íñDçÞpìÛ ÝìÜZ êCpF , ÚCpëC ok Úol× ÌÜçp¾ Þ ívCpÇ×k êpìÊDJ

ÄÃeO× êpÊoDÆ ¢GÜV éÏìvßF DèÜN ,ÙwìÎDìvßv oCpÃOvC p×C éÆ ÙìOwìÛ lÃO·× D× : ÈFDF
íµDØOVC ÝëßÛ êDè¡GÜV êpìÊÐÇz ,íÛßÜÆ ÚCoÞk Ùè× ívDìv MÓßeN qC íÇë ÓߤC .kßzí×
kßh íÛD¡ìJ pF ¢ÇZ Þ uCk ÚD¡Û Þ ÖoA D×ÞrÎ éÆ êCéÛCç CßiìÂpN Þ í×kp× êDçP©èÛ .PvC
Þ êqÞp¾C ÌÜV pFCpFok fϤ qC ´D¾k ,Pvëq ¯ìe× qC PëDØd ÐS× íëDè¡GÜV .lÛoClÛ
,oÓDvolJ Þ oÓDvkp× ÙOwìv pF CpFok ÚDÆkßÆ Þ ÚDÛq ÁßÃd qC PëDØd ,íNDeìÏwN MDÃFDw×
íwÜV ¢ëCpÊ Äd qC ´C ¾k ,êkCtÛ Þ íGçn× ,í×ß MD©ì·GN DF ÐFDÃNok êkCtÛ êpFCpF qC PëDØd
PwëDGì× éÆ lÜOwç íëDçoDGëßV íËØç DèÜëC ,ÚDëCpËwÜWØç ÁßÃd qC ´D¾k êDè¡GÜV Þ
Þ íFCpFDÛ ,ªì·GN, MDÃG¬ qC êoDµ íÛDèV Þ lÜÜÆ íÎDh Co êoCkéëD×pv í¡ÆæpèF êDJ pëq
kßiFkßh CpËwÜWØç ÚDwÛC pç ÔS× éÆ PwìÛ DÜ·× ÚClF éOGÎC ÝëC .lÜèÛ ÚDìÜF ÙOv
Co íëDçpÛßìÏì× íÛßÜÆ Úol× ÚDèV ok ; éÛ ,kß¡ì× Eßwe× rìÛ PwìÎDìvßv qoDF× Èë
êDèzqoC éF Piv ÍDdÝìµok D×C lÜOwç CpËwÜVÞk Dë Þ CpËwÜWØç éÆ kCk ÚD¡Û ÚCßOì×
êDèOwìÛßØÆ l¨ Þ lÛoCk oÞDF ÚD¡ÇOØdq oDÆ êÞpìÛ qC í¡ÆæpèF pF íÜG× éëD×pv ÖD²Û
DF éÆ lÛoCk é¿ì±Þ DèOwìÎDìvßv Þ DèOwìÛßØÆ p¬Dh ÝìØèF .lÜOwç rìÛ êCé¡NAÞk
;.lÜÜÆ PëßÃN DèÛA ok Co êoCkéëD×pv l¨ H®Â ,íµDØOVC ÝëßÛ êDè¡GÜV ok ÍD·¾ PÆpz
ÚDçCßh éFD¡× êDèÏÇ¡N Þ ÚD×ßç æÞpÊ êDèzÔN éF ÝOzCnÊ UoC Ýب D× ÝëCpFDÜF
.lëpGÛ kDë qC Co êpFCpF Þ êkCqA ¢GÜV í×ßص ¸¾DÜ× ,kßh ætëÞ MDGÎD®× oDÜÆok DØz éÆ ÙìÛA
XÜJ 99 ÍDv ok Þ lÛpFí× pwF pþ ¯h pëq ok ÚD×oß¡Æ Ökp× PëpSÆC éÆ lëzDF éOzCk p¬DiF
éën»N ßv Þ íËÜvpÊ pRC pF ßñD¾ ÚD×qDv pìhC yoCrÊ pF DÛF ÍDv XÜJ pëq ÅkßÆ ÚßìÏì×
íOwìÎDìvßv ¢GÜV éF olÃÛDØçDØz .lÛCækCk Pvk qC "Ößv ÚDèV " ok kßh ÚDV
êDGëq æoDìv æpèZ pF lÜiGÎ lëDF Þ lÛCßOì× éÆ PwëldCÞ pÆ ÝëC .DØz éF D× éÆ lëoCk qDìÛ
.lÛD¡ÜF D×

?lëoCk í×DìJ Dë Þ í¾pd pÊC ,klW× pÇ¡N DF : ÚD×ßç

ÖoCk ÞqoA Þ ÙÜÆí× pÇ¡N D× ÚD×qDv pìhC éFß¥× éF éVßN Þ éGdD¥× ÝëC PFDF DØz qC : ÈFDF
;lìzDF éOzCk êkDz íÊlÛq ,oÞp»× Þ lÜÏFpv ,oClvDJ Þ é×rÊ oCqA qC ¹oD¾ ÚCpëC ok êqÞo éÆ

. ÙëpÇ¡O× : ÚD×ßç