Ùëßz DÜzA qlëC êoDØìF Þ êÞ .êA . YC DF
.ÙìÜÆ êpìÊßÏV ÚA ypOwÊ qC DN

íiëoDN éÜì¡ìJ éF ConÊ íçDËÛ -1
éVßO× ßÇwìwÛCp¾ ÚDv Þ ÅoßëßìÛ ok íñDÇëp×A ÈzrJ lÜZ ,êkÔì× kDO¿ç éçk phCÞC ok
lÛl¡ì× í¨oCßµ oDZk CpËwÜWØç ÚCßV ÚCpwJ éÆ MoߥÜëC éF ,lÛlz íGëpº Þ HìWµ éÎDw×
§oCßµ ÝëC éÏØV qC .lÛl¡ì× í¨oCßµ ÚDÜZ oDZk PwëDGìØÛ ,ÚD¡ÎDv Þ Ýv HvDÜN éF éVßN DF éÆ
kÞl·× êCælµ krÛ ¯Ã¾ ÚA qC ÐG DN éÆ kßF "Kaposis Sarkom" ÖDÜF íOvßJ ÚD¬pv íµßÛ
ÍßØ·×pìº ækD× ÚA qDv HGv éÆ éëpÎCMCm íµßÛ Dë Þ .l¡ì× ælçD¡× oDØìF Þ Ýw× oDìwF ÚCkp× qC
ÝëC ÚlF íµD¾k ÙOwìv ok ÍÔOhC DF §oCßµ ÝëC ÙñÔµ .kßF , Pneumocystis Carini
éO¾Dë ¢çDÆ CD4 éF ½Þp·× êDèÎßÏv kCl·N DèÛA Úßh ok éÆ ÐÇz ÝëC éF ;kßF æCpØç ÚDÛCßV
ÙOwìv Úlz XϾ TµDF éÆ êoDØìF ÝëC .kClì× ÚD¡Û ¢ëCr¾C CD8 éF ½Þp·× êDèÎßÏv kCl·N Þ
.P¾pÊ ÖDÛ qlëC , kß¡ì× ÚlF íµD¾k

AIDS= Acuired Immuno Deficiency Syndrom

CpËwÜVÞk Þ CpËwÜWØç ÚCkp× ,êoDØìF ÝëC ÚDìÛDFp ÝìOwiÛ ,lz éO¿Ê éÆ oß®ÛDØç
kßGØÆ éÆ íÛDwÆ ) íÏì¾ßØç ÚCoDØìF Þ ÚCkDO·× éÆ lz ælçD¡× êkÞrF D×C lÛkßF (Bisexual)
éF Ùç íOìñDç ok £ß¥iF CpËwÜVpÊk êkÞl·× ælµ oß®ÜìØç Þ (lÛoCk Úßh kD÷ÛC oßOÆD¾
êmß× êDèOÛß¿µ qC íëDçéÛD¡Û éÆ lz ælçD¡× oß®ÜìØç .lÛCælz ÔOG× qlëC Ð×Dµ uÞpëÞ
ÚCoDØìF ÝëC krÛ rìÛ (lÛß¡ì× pçD± ÚlF À·¨ ÖDËÜèF éÆ ) HϬ P¤p¾ cÔ®¤C éF Dë Þ
íNl× qC l·F Þ êßwÛCp¾ ÚDÇzrJ 1983-1984 ÍDv ok ,oDF ÝìOwiÛ êCpF .kß¡ì× ælëk
. HIV êÞ.êA.YC ÖDÜF PvC ívÞpëÞ qlëC Ð×Dµ éÆ lÛlìvo éWìOÛ ÝëC éF íëDÇëp×C ÚDÇzrJ
ÝëC pF êoDìwF .lz ÐëlGN DÃëp¾A ok í×lìJC Èë éF qlëC ,êkÔì× kDO¡ç éçk ¯vCÞC ok
PëCpv ÚDèV «DÃÛ pËëk Þ DÇëp×A éF DWÛA qC Þ íOìñDç éF DÃëp¾A qC .êÞ.êA.YC uÞpëÞ éÆ lÛoÞDF
«DÃÛ ÖDØN éF uÞpëÞ ÝëC æqÞp×C éÇÜëC Ùè× D×C ;lÛoCk Èz éëp²Û ÝëC éF êCælµ .PvC ækpÆ
.kpìËF Moߤ ÚA ÍpOÜÆ PèV ok íÛDèV êCæqoDG× lëDF Þ éO¾Dë æCo DìÛk
íÏì¾ßØç ÚCoDØìF Dë Þ ÚCkDO·× , DçCpËwÜWØç ¦Oi× ,êoDìwF p²Û ½ÔhpF êoDØìF ÝëC
MDµÔ¬C Þ ,éO¾pÊ êlV Co qlëC éÆ íñDçoß¡Æ qC éOvlÛA éÆ lçlì× ÚD¡Û éFpWN .PwìÛ
lÛCéOwÛCßN pOèF ,lÜçlì× oCp kßh ÚClÛÞpèz oDìOhC ok ÚA qC êpìÊßÏV êCpF íOvok
.lÛCækpÆ P×lh kßh Ökp× P×Ôv Þ PzClèF éF éÏìvßÜëlF Þ ækpÆ ÍpOÜÆ Co ÚA
íFpº ÚDëCpËwÜWØç êoDØìF Co êÞ.êA.YC DèNl× DN ,í×ÔvC êoßèØV ÝìÎßòw×
éÆ êpÇ¿N .kßF lÜçCßh ½D·× ÚA qC DèÛA "í×ÔvC P×C Þ oß¡Æ "éÆ lÛkßF lÃO·× Þ lÜOwÛClì×
ÚCpëC êDèÛClÛq ok £ß¥iF ,ÚCpëC ok í×lìJC Èë éF qlëC Þ êÞ.êA.YC .ÙìÜìGì× qÞp×C Co ÚA éWìOÛ
.lÛoCk ÚA qC íØÆ oDìwF MDµÔ¬C ÚDÜaØç Ökp× Þ ælz ÐëlGN
ypOwÊ qC Þ ækpÆ Ðص kßh PìÎßòw× éF lëDF D× ,kß¡ì× «ßFp× ÚDëCpËwÜWØç D× éF éÆ DWÛA DN
MDµÔ¬C ÝOzCk Þ PhDÜz DÛDØç Ùç æCo ÝëpOçF .ÙìÜÆ êpìÊßÏV ælÜ¡Æ Þ ÈÏè× ê oDØìF ÝëC
.xF Þ PvC
?PwìZ .êÞ. êA.YC -2
ækpÆ éÏØd ÚlF ok CD4 êDèÎßÏv éF rìZ pç qC ÐG éÆ PvC ívÞpëÞ "HIV "êÞ.êA.YA
DèÎßÏv ÝëC .lÜOwç íNDìd ÚlF íµD¾k ÙOwìv êCpF éÆ íëDèÎßÏv .kpGì× ÝìF qC Co DèÛA Þ
.YC ,êpËëk uÞpëÞ pç lÜÛDØç .lÜÜÇì× P²¾De× ....Þ DèZoD ,DèëpOÆDF ,DèvÞpëÞ ÐFDÃ×ok Co D×
"êqCßÛÚDØèì× " ÝëC pOwF pF DN lÜzDF DèÛA ÚDFrì× éÆ PvC êCælÛq êDèÎßÏv lÜ×qDìÛ ,êÞ .êA
êÞ.êA.YC .lÜOwç ÚDFrì× êDèÎßÏv ÝëC éÏØV qC CD4 êDèÎßÏv .lzDF pìSÇN Þ lzo éF okDÂ
,íÛÓ߬ íNl× êCpF ÚA qC l·F PvC okDÂ Þ kß¡ì× ÝìWµ ÚA íϤC éOwç DF Þ ælz ÍßÏv koCÞ
uÞpëÞ ,kßz ÍD·¾ íÏñÓlF , ÚDFrì× ÍßÏv pÊC .lÛDØÛ íÂDF DWÛDØç ,íOìÎD·¾ Dë Þ PÆpd bìç ÚÞlF
.lÜÇì× ÐOi× Co ÚDFrì× ÍßÏv kpÆCDÆ Þ PìÎD·¾ éÆ êCéÛßÊ éF ,kß¡ì× ÍD·¾ Ùç êÞ.êA.YC
pìSÇN kCl·N ÚDØç éF Ùç êÞ.êA.YC uÞpëÞ ,kqCkpKì× kßh pìSÇN éF ÚDFrì× ÍßÏv éÆ íÛD×q
.lÛß¡ì× ækCq êÞ.êA.YC êDèvÞpëÞ qC êkDëq oClÃ× ,ÔOG× kp¾ Úßh ok éWìOÛok ,lÛß¡ì×
pOìÎ íÏì× Èë ok uÞpëÞ ÚßìÏì× lÜZ qC íÜ·ë ;PvC MÞD¿O× ÀÏOi× kCp¾C ok DèÛA kCl·N D×C
êCpF íÇe× Úßh ok DçuÞpëÞ ÝëC kCl·N .lÜzDGÛ ¦ìi¡N ÐFD éÆ ÙÆ olÃÛA DN éO¾pÊ Úßh
.lzDGì× ÚD×ok ´Þpz
kp¾ éF êÞ.êA.YC uÞpëÞ PëCpv íËÛßËZ -3
êkp¾ qC ÚA PëCpv .kß¡ì× kßFDÛ PµpwF ÚlF qC UoDh ok éÆ PvC ívDwd uÞpëÞ êÞ.êA.YC
MßJDÆ qC ækD¿OvC ÚÞlF ÔOG× kp¾ DF íwÜV yrì×A ,Úßh ÍDÃOÛC æCo qC pËëk kp¾ éF
pìz æoÞk Þ ÚDØëCq ÖDËÜç ,êoCkoDF æoÞk ok) lÛqp¾ éF okD× Äëp¬ qC ,ÚsCÞ ,lìñÞqßND×pKvC
ÞC ÖpKvC uDØN Þ p¿Û Èë pìÆ ÚlìÇ× lÜÛD× )ÚDçk æCoqC xÇv , (okD× pìz éÏìvßF íçk
.ÚCkDO·× DF é®FCo ok ækßÎA êDèÎßK×A ÄNorN æCo qC oß®ÜìØç Þ (ÚDçk íØhq «DÃÛ DF
Ý× éÆ PvC ÝëC ÚA é×qÓ ,ÖpìËF êÞ.êA.YC íµßÛ Ý× éÇÜëC êCpF éÆ ÙìÜÆ éVßN
ÍCßòv .ÙzDF éOzCk «DìOdC ÚÞlF xÇv uÞpëÞ ÝëC (éF ÔOG×) Ð×Dd kp¾ Èë DF
ÍCßòv ECßV .PwìÛ Dë Pwç uÞpëÞ ÝëC êCoCk ½p¬ ÙìØè¿F éÛßËZ éÆ PvC ÝëC
éF PGwÛ é·×DV Þ Ökp× æDËÛ lëDF ÓÞC éÆ PvC ÝëC ÚA é¤Ôh D×C ,PvC íÏ¥¿× TeF
, êpËëk oDØìF pç éF éÆ ÙìÜÆ æDËÛ êo߬ DèÛA éF Þ kßz §ßµ uÞpëÞ ÝëC éF ÚDëÔOG×
ÚkßF ÔOG× íwÆ pOØÆ Ô·¾ ÚßZ ,D×Þk ;lÜÜÆ cp®× Co kßh" qCo " lÜÜÆ MCpV DèÛA DN
éÆ ÙìÜÆ PÆpd éëÞCq ÝëC qC é¡ìØç kßh íwÜV ¯FCÞo ok ,lÜÇì× cp®× Co kßh
Co ÖqÓ «DìOdC ,ækpÆ PÆpd éëÞCq ÝëC qC ½p¬ Þkpç pÊC ,koCk êÞ.êA.YC ½p¬
êkDëq oClÃØF Co PëCpv p®h kßiFkßh ,lÜÜÆ ækD¿OvC MßJDÆ qC Þ ækoÞA ÐØ·F
.ÙëCækCk ¢çDÆ
ÝëpNÝòØ®× Þ ÝëpOèF MßJDÆ qC ækD¿OvC , íwÜV ¯FCÞo ok êÞ.êA.YC PëCpv DF é®FCo ok
êpìÊßÏV uÞpëÞ PëCpv qC l¤okl¤ oß®F MßJDÆ .PvC ÚA éF ÔOFC qC êoëÊßÏV êCpF æßìz
oClÃØF Co PëCpv ÚDÇ×C MßJDÆ ,êpËëk ÚDÇ×C bìç kßGÛ éF éVßN DF D×C lÜÇìØÛ
ok Þ ækpÇÛ ækD¿OvC MßJDÆ qC kßh íwÜV¯FCÞo ok éÆ íÛDwÆ l¤ok .lçlì× ¢çDÆ êkDëq
.PvC pO¡ìF oDìwF ÚCpËëk qC lÛCælz ÔOG× êÞ.êA. YC éF éWìOÛ
ÚDÇ×C ,lzDF kßh íÏvDÜN PÎA pF íØhq êCoCk Dë Þ íOFoDÃ× êoDØìF íµßÛ Ð×Dd íwÆ pÊC
.lFDëí× ¢ëCr¾C ÔOG× kp¾ Èë DF yrì×A ÖDËÜç ÞC ÚlF éF uÞpëÞ PëCpv
éOGÎC ) .PvC éÛDëCpËwÜWØçpìº ¯FCÞo qC pO¡ìF éÛDëCpËwÜWØç ¯FCÞo ok êÞ.êA.YC éF ÔOFC p®h
lëDGÛ ,koCk éÆ íwÜV ¢ëCpÊ ´ßÛ qC ¹oD¾ íwÇaìç DèOÜ× ,(koCk Ùç kCp¾C kpÇÏص éF íËOwF
p®h ,kp× Þ Úq íwÜV íÇëkrÛ ok éÆ £ß¥iF ;lÜÆ êoDËÛC Ðèv Þ éO¾pÊ ÙÆ Pvk Co p®h
.PvC pO¡ìF Úq ÔOFC
ÝO¾pÊ HÎ ækDv êDçévßF ok uÞpëÞ ÍDÃOÛC p®h éÆ lz oÞAkDë lëDF ,íÛDçk xÇv koß×ok
êCoCk ÚDçk ÁCrF éÆ lÜZpç )ælz ælçD¡× ÚDçk ÁCrF ok êÞ êA.YC uÞpëÞ D×C ,koClÛ kßVÞ
íÛDçk êrëpÛßh Dë Ùhq éaÛDÜZ Þ (lÜOwìÛ lµDw× ÚClÜZ uÞpëÞ íÊlÛq êC pF éÆ PvC íNDGìÆpN
uÞpëÞ ÍDÃOÛC TµDF PvC ÝÇØ× ÚDçk ok ÚDFq Äìص êDçévßF ,lzDF éOzCk kßVÞ (ÙÆ lÜZpç)
Dë Þ ÐFDÃ× ½p¬ PÎA Dë Þ DØz ÚDçk ok Ùhq kßVÞ Moߤ ok ½p¬ pìÆ ÚlìÇ× ÝìÜaØç .lÛßz
DF ÚDçk uDØN .lìÜÆ êpìÊßÏV kßh ÚDçk éF ÖpKvC Íßhk qC éÇÜëC oDÆ ÝëpOçF .ÞC ÖpKvC Úkoßh
;ÙìÜÆ êpìË¡ìJ kßh ÚDçlF ÖpKvC kÞoÞ qC éÆ í¬p¡F D×C ,koClÛ êkDëq p®h ÐFDÃ× ½p¬ pìÆ
,ÔOG× kp¾ krÛ éÆ kß¡ì× fzpN íVrÎ ¸ëD× ,ÍCrÛC qC ÐG ,ÚCkp× qC êoDìwF íÏvDÜN PÎA qC
.PvC éO¡ºA êÞ.êA. YC éF
PvÞk æZ éÆ lÜçlì× ´Ô¬C pËëlØèF ,íwÜV Ðصpç ÖDWÛC qC ÐG DçCpËwÜWØçqC êoDìwF
kßh ¯FCÞo ok Co íOÂCl¤ Þ íOvCo ÝìÜZ ÙìÜÆ í·v .lÜçCßiì× êCé®FCo éÛßËZ Þ lÛoCk
.PwìÛ p®h íF ÚClÜZ Ùç Ð×DÆ PzClèF PëDµo Ùºpìϵ kp× l·Ã× ÚlìwìÎ .ÙëpìÊoDÇF
ÚlìwìÎ ¸ÂCß× ok pÊC D×C .PvC rìZDÛ oDìwF Úq ÚsCÞ MDezpN ok êÞ.êA.YC uÞpëÞ rÆpØN
uÞpëÞ PëCpv l¤ok ,(íÊlµD ¸Âß× ÔS× )kßz ælÜwìÎ ÚDçk koCÞ Úßh íÏìÎkpèF ,Úq ÚsCÞ
.lFDëí× ¢ëCr¾C
¢iF éF ÚCpËë k DF íwÜV ¯FCÞo ok íÜØëC MDÇÛ PëDµo koß× ok pO¡ìF MDµÔ¬C êCpF
.lìÜÆ é·VCp× æoDF ÝëC ok ÚD×ßç PëDv íwìÏËÛC